Ο σαδισμός συνδέεται με την ευχαρίστηση που μπορεί να αντλεί κάποιος από το να προκαλεί πόνο, ταπείνωση ή ψυχική οδύνη σε άλλους. Μπορεί να εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους και σε διαφορετικό βαθμό, όμως δεν αποτελεί αυτομάτως ψυχική διαταραχή. Τι ξεχωρίζει ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας από μια κλινική διάγνωση;
Οι σαδιστικές τάσεις δεν εμφανίζονται με την ίδια ένταση σε όλους. Μπορεί να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου συνόλου αντικοινωνικών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας, μαζί με τον ναρκισσισμό, τον μακιαβελισμό και την ψυχοπάθεια. Ένα βασικό στοιχείο του σαδισμού είναι το κίνητρο, ότι δεν πρόκειται για επιθετικότητα άνευ λόγου και αιτίας. Ο σκοπός είναι η ευχαρίστηση που μπορεί να προκαλεί η ίδια η βλάβη σε κάποιον άλλο.
Ο σαδισμός μπορεί να πάρει διαφορετικές μορφές:
Σωματικός: Η ευχαρίστηση από την πρόκληση σωματικού πόνου ή τραυματισμού.
Ψυχολογικός: Η απόλαυση που αντλεί κάποιος προκαλώντας φόβο, ταπείνωση ή συναισθηματική οδύνη.
Διαδικτυακό trolling: Η σκόπιμη πρόκληση αναστάτωσης ή ψυχικής δυσφορίας σε άλλους μέσω του διαδικτύου.
Έμμεσος: Η ευχαρίστηση από την παρακολούθηση της βλάβης που προκαλεί κάποιος άλλος, για παράδειγμα σε μια ιδιαίτερα βίαιη σκηνή.
Οι μορφές αυτές δεν είναι ισοδύναμες ούτε σημαίνουν από μόνες τους ότι κάποιος έχει ψυχική διαταραχή. Ωστόσο, η έρευνα έχει συσχετίσει τις εντονότερες σαδιστικές τάσεις με αυξημένη πιθανότητα επιθετικής συμπεριφοράς.
Τι κάνει κάποιον να αναπτύξει σαδιστικές τάσεις;
Τα αίτια δεν είναι πλήρως κατανοητά. Είναι πιθανό να συμμετέχουν τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες, ενώ οι τάσεις ενός ατόμου ενδέχεται να επηρεάζονται από τις σχέσεις, τις συνθήκες ζωής και την ψυχική του κατάσταση. Επίσης, δεν είναι σωστό να χαρακτηρίζεται κάποιος σαδιστής από μια μεμονωμένη συμπεριφορά, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η συχνότητα, η ένταση και το ευρύτερο πλαίσιο.
Είναι τελικά ο σαδισμός ψυχική διαταραχή;
Όχι, ο σαδισμός ως γενικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας δεν αποτελεί από μόνος του αναγνωρισμένη ψυχική διαταραχή. Υπάρχει, ωστόσο, η διαταραχή σεξουαλικού σαδισμού, η οποία αφορά τη σεξουαλική διέγερση που συνδέεται με τον σωματικό ή ψυχικό πόνο άλλου ατόμου, όταν δεν υπάρχει συναίνεση. Για την κλινική διάγνωση απαιτούνται συγκεκριμένα κριτήρια και αξιολόγηση από ειδικό. Δεν αρκεί απλώς η ύπαρξη μιας ασυνήθιστης σεξουαλικής προτίμησης. Είναι επίσης σημαντικό να διακρίνονται οι μη συναινετικές πράξεις από τις συναινετικές πρακτικές BDSM, στις οποίες μπορεί να περιλαμβάνονται πόνος ή στοιχεία κυριαρχίας και υποταγής. Όταν υπάρχει ελεύθερη και σαφής συναίνεση, οι πρακτικές αυτές δεν αποτελούν αυτομάτως ένδειξη ψυχικής διαταραχής.
Μπορεί να αντιμετωπιστεί ο σαδισμός;
Τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα για την αποτελεσματική μείωση των τάσεων σαδισμού παραμένουν περιορισμένα. Δεν υπάρχει μία καθιερωμένη θεραπεία που να έχει αποδειχθεί ότι αντιμετωπίζει συνολικά τον σαδισμό. Όταν οι συμπεριφορές προκαλούν βλάβη, επιθετικότητα ή σοβαρά προβλήματα στις σχέσεις, η αξιολόγηση από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό των σχετικών δυσκολιών και στην επιλογή κατάλληλης παρέμβασης. Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από το άτομο, τα συμπτώματα και τις συγκεκριμένες συμπεριφορές.
Θοδωρής Διάκος
Συντάκτης – Δημοσιογράφος
