Η κυριαρχία των χημικών φαρμάκων στον χώρο της Κλασικής Ιατρικής, πολλά από τα οποία παρά την αποτελεσματικότητά τους παρουσιάζουν διαφόρου βαθμού παρενέργειες, έδωσε ώθηση σε ισχυρά ρεύματα σκεπτικισμού και κριτικής, που με τη σειρά τους έστρεψαν ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού σε εναλλακτικές θεραπευτικές αναζητήσεις.
Το 1850, η συντριπτική πλειοψηφία των φαρμάκων της κλασικής φαρμακοποιίας προέρχονταν από φυτά. Σήμερα, με την κυριαρχία της χημικής φαρμακοβιομηχανίας, τα συνθετικά φάρμακα απαρτίζουν το κυρίαρχο θεραπευτικό οπλοστάσιο. Παρά το γεγονός ότι η βοτανική ιατρική έχει ιστορία 6.000 ετών, ελάχιστο μέρος των γνωστών φυτών με παραδοσιακές θεραπευτικές εφαρμογές, έχουν αξιολογηθεί αυστηρά επιστημονικώς. Αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω έλλειψης χρηματοδοτών:
Το φυτικό σκεύασμα δεν έχει περιθώρια κέρδους ελκυστικά για την φαρμακοβιομηχανία και οι καλλιεργητές οι οποίοι πιθανώς να ενδιαφέρονται δεν διαθέτουν επαρκή κεφάλαια για τη χρηματοδότηση των πολυδάπανων ερευνών που απαιτούνται για την αξιολόγηση τόσο της αποτελεσματικότητας των φυτών που καλλιεργούν όσο και των παρενεργειών. Υπάρχουν και άλλες δυσκολίες, όπως η τυποποίηση των εκχυλισμάτων, η μεταβλητότητα των δραστικών συστατικών, η δυσκολία διεξαγωγής μεγάλων κλινικών δοκιμών. Όσο το ενδιαφέρον του κοινού μεγαλώνει για τα μη συνθετικά θεραπευτικά συστήματα, τόσο εμφανίζονται μεγαλύτερες ροές στη χρηματοδότηση καλά σχεδιασμένων επιστημονικών ερευνών που τα αφορούν.
Τα φυτικά σκευάσματα πρέπει να χρησιμοποιούνται σωστά, υπό την καθοδήγηση ιατρού με αντίστοιχη γνώση και εμπειρία για να αποφευχθούν σοβαρές παρενέργειες. Σήμερα χρησιμοποιούνται επιλεγμένα, ως συμπληρωματικές θεραπείες για τη μείωση της ποσότητας χορηγούμενων χημικών φαρμάκων και σπανιότερα ως εναλλακτικές θεραπείες σε συνδυασμό με εξατομικευμένα διατροφικά προγράμματα. H παρακολούθηση της ομαλής συμβίωσης του οργανισμού με το βότανο μπορεί να προϋποθέτει την περιοδική μέτρηση των επιπέδων ηπατικών ενζύμων. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ασθενείς που παίρνουν χημικά φάρμακα λόγω πιθανών σοβαρών αλληλεπιδράσεων.
Στο παρόν άρθρο έχουν επιλεγεί να παρουσιαστούν ορισμένα από τα πιο μελετημένα βοτανικά φάρμακα-συμπληρώματα.
Η Λυγαριά chasteberry vitex agnus-castus
Το Chasteberry έχει χρησιμοποιηθεί επί χιλιάδες χρόνια, κυρίως από γυναίκες για να ομαλοποιήσουν την έμμηνο ρύση τους και σε προ-εμμηνορυσιακό σύνδρομο. Χρησιμοποιούνταν επίσης για να τονώσει την παραγωγή του μητρικού γάλακτος. Μελέτες δείχνουν ότι η λυγαριά μπορεί να συντελέσει στην αποκατάσταση ορισμένων τύπων γυναικείας υπογονιμότητας. Δεν χορηγείται κατά τη διάρκεια των τυπικών σχημάτων εξωσωματικής γονιμοποίησης παράλληλα με τα χημικά φάρμακα.
Η λυγαριά δεν έχει συσχετιστεί με σοβαρές παρενέργειες σε μικρές δόσεις και σε μη αλλεργικές στη λυγαριά γυναίκες. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει αλλεργία, γαστρεντερικά προβλήματα, ακμή, ζάλη. Επειδή η λυγαριά μπορεί να επηρεάσει το σύστημα ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, έχει αντένδειξη σε γυναίκες με προβλήματα στη διάθεση της ντοπαμίνης. Χρειάζεται προσοχή σε ορμονοευαίσθητες καταστάσεις, όπως ορισμένοι καρκίνοι μαστού, μήτρας και ωοθηκών. Δεν συνιστάται κατά την εγκυμοσύνη και τη γαλουχία.
Τurmeric ή κουρκουμάς
Ο κουρκουμάς ή turmeric έχει χρησιμοποιηθεί επί 4.000 χρόνια για τη θεραπεία ποικιλίας νοσημάτων, όπως φλεγμονωδών νοσημάτων, πεπτικών ηπατικών προβλημάτων, ασθενειών δέρματος πληγών. Οι περισσότερες μελέτες για τον κουρκουμά έχουν πραγματοποιηθεί σε δοκιμαστικούς σωλήνες και ζώα. Λιγότερα είναι τα δεδομένα που έχουμε από έρευνες σε ανθρώπους. Σύμφωνα με τις μελέτες αυτές, ο κουρκουμάς μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση λοιμώξεων, φλεγμονών, πεπτικών προβλημάτων. Η κουρκουμίνη έχει παρουσιάσει αντικαρκινικές ιδιότητες σε κυτταρικές σειρές και πειραματικά μοντέλα.
Παρενέργειες
Στις παρενέργειες συγκαταλλέγονται οι αλλεργίες, η ανάπτυξη έλκους, αύξηση της πιθανότητας επιπλοκών από χολολιθίαση σε πάσχοντες, υπογλυκαιμία σε διαβητικούς, επιδείνωση ορμονοευαίσθητων καταστάσεων, αλλοιώσεις σπερματοζωαρίων. Έχουν αναφερθεί σπάνια περιστατικά οξείας ηπατικής βλάβης από συμπληρώματα κουρκουμά/κουρκουμίνης, ιδιαίτερα από σκευάσματα που περιέχουν εκχύλισμα μαύρου πιπεριού (πιπερίνη) ή νανοσωματίδια λιπιδίων αυξημένης βιοδιαθεσιμότητας.
Το Panax Ginseng
Το Panax Ginseng ανήκει στην οικογένεια Araliaceae και έχει χρησιμοποιηθεί στην παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική και σε ανατολικά θεραπευτικά συστήματα για ευρύ φάσμα νοσημάτων. Αποτελεί μία από τις ναυαρχίδες των ανατολικών θεραπευτικών συστημάτων. Ο όρος «Panax» έχει κοινή ετυμολογία με τη λέξη πανάκεια προερχόμενο από την ελληνική λέξη πας + ακέομαι (θεραπεύω).
Σε σειρά προκαταρκτικών μελετών, το βότανο βελτίωσε την ταχύτητα των διανοητικών αντιδράσεων σε υγιείς ενηλίκους, βελτίωσε τη στυτική δυσλειτουργία σε άντρες, βελτίωσε ανοσολογικές παραμέτρους ενώ είχε αντικαρκινική δράση σε καλλιέργειες ανθρώπινων κυττάρων.
Σήμερα χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση ορισμένων συνδρόμων χρόνιας κόπωσης, ανδρικής σεξουαλικής δυσλειτουργίας και ορισμένους τύπους ανδρικής υπογονιμότητας.
Η πιο συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η δυσκολία στον ύπνο (αϋπνία). Λιγότερο συχνά, εμφανίζονται προβλήματα εμμήνου ρύσεως, πόνος στο στήθος, αυξημένος καρδιακός ρυθμός, παλμοί, υψηλή ή χαμηλή αρτηριακή πίεση, πονοκέφαλος, απώλεια της όρεξης, διάρροια, κνησμός, εξάνθημα, ζάλη, αλλαγές στη διάθεση, κολπική αιμορραγία, σοβαρό εξάνθημα που ονομάζεται σύνδρομο Stevens-Johnson, ηπατική βλάβη και σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις.
Μοσχοβάκη Αναστασία
Ειδική παθολόγος
