Η συχνότερη αιτία του υποθυρεοειδισμού είναι η αυτοάνοση
θυρεοειδοπάθεια. Άλλες συχνές αιτίες είναι οι λεγόμενες ιατρογενείς,
δηλαδή η χειρουργική αφαίρεση του θυρεοειδούς και η καταστροφή του
θυρεοειδούς με ραδιενεργό ιώδιο. Λιγότερο συχνές αιτίες είναι ο εκ
γενετής υποθυρεοειδισμός, η υποξεία θυρεοειδίτιδα, κάποια φάρμακα τα
οποία προκαλούν υποθυρεοειδισμό, κάποιες παθήσεις της υπόφυσης και
κάποιες σπάνιες παθήσεις κατά τις οποίες έχουμε διήθηση του θυρεοειδούς
αδένα.

Αυτοάνοσος υποθυρεοειδισμός (Νόσος Hashimoto)

Το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου κάτω από φυσιολογικές συνθήκες
προστατεύει το σώμα από την εισβολή των βακτηριδίων και των ιών. Στις
αυτοάνοσες νόσους, όπως άλλωστε προδίδει και το όνομά τους, το
ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει ως ξένα κάποια συστατικά του
οργανισμού και επομένως τους επιτίθεται. Πιο συγκεκριμένα στον αυτοάνοσο
υποθυρεοειδισμό το αμυντικό σύστημα επιτίθεται σε συστατικά του
θυρεοειδούς αδένα με αποτέλεσμα να επηρεάζει την ικανότητά των
θυρεοειδικών κυττάρων να παράγουν  ορμόνες. Όταν ένας ικανός αριθμός
κυττάρων έχει καταστραφεί τότε η παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών από
τα εναπομείναντα κύτταρα δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες του
οργανισμού.

Ιατρογενής υποθυρεοειδισμός

Πολλοί άνθρωποι είτε λόγω της παρουσίας όζων, είτε λόγω της ύπαρξης
καρκίνου του θυρεοειδούς ή λόγω της νόσου του Graves’, υποβάλλονται σε
θυρεοειδεκτομή δηλαδή σε αφαίρεση μέρους ή ακόμα και του συνόλου του
θυρεοειδούς αδένα. Σε περίπτωση που αφαιρεθεί όλος ο αδένας, όπως είναι
αυτονόητο, οι ασθενείς θα αναπτύξουν υποθυρεοειδισμό. Στην περίπτωση που
μόνο ένα μέρος του θυρεοειδή αφαιρεθεί τότε το εναπομείναν μέρος ή θα
δουλεύει ικανοποιητικά ώστε να διατηρεί τα επίπεδα των θυρεοειδικών
ορμονών στο αίμα στα φυσιολογικά ή δεν θα επαρκεί για την παραγωγή της
απαραίτητης ποσότητας θυρεοειδικών ορμονών οπότε πάλι ο ασθενής θα
καταστεί υποθυρεοειδικός.
Ο ίδιος μηχανισμός προκαλεί υποθυρεοειδισμό μετά τη χορήγηση
ραδιενεργού ιωδίου. Επίσης οι ασθενείς που έχουν λάβει ακτινοβολία στο
κεφάλι ή το λαιμό για τη θεραπεία νόσου του Hodgkin’s, λεμφώματος ή
καρκίνου μπορεί να αναπτύξουν υποθυρεοειδισμό μέσω της απώλειας μέρους ή
και του συνόλου της θυρεοειδικής λειτουργίας.

Συγγενής υποθυρεοειδισμός

Συγγενή υποθυρεοειδισμό ονομάζουμε την ύπαρξη υποθυρεοειδισμού από τη
γέννηση ακόμα. Μπορεί να οφείλεται είτε στο μη σχηματισμό του αδένα
κατά την εμβρυική ζωή, είτε σε μη επαρκή λειτουργία των θυρεοειδικών
κυττάρων ή των ενζύμων τους. Αποτελεί συχνή αιτία νοητικής υστέρησης
καθώς οι θυρεοειδικές ορμόνες είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη του
κεντρικού νευρικού συστήματος κατά την εμβρυική ζωή και ως την ηλικία
των 2-3 ετών. Είναι φανερό ότι η έγκαιρη διάγνωση του συγγενούς
υποθυρεοειδισμού είναι απαραίτητη.

Φάρμακα που προκαλούν υποθυρεοειδισμό

Τα πιο συχνά φάρμακα που προκαλούν υποθυρεοειδισμό είναι η
ιντερφερόνη η οποία χορηγείται για την θεραπεία της ηπατίτιδας, το λίθιο
που χορηγείται σε ψυχιατρικές νόσους και η αμιοδαρόνη που χορηγείται
για την αντιμετώπιση καρδιακών παθήσεων.

Μπορεί ο υποθυρεοειδισμός να προληφθεί;

Στις ανεπτυγμένες χώρες που η ποσότητα του ιωδίου στη δίαιτα είναι
επαρκής, δεν υπάρχει τρόπος να προλάβει κάποιος τον υποθυρεοειδισμό. Το
μόνο όπλο που έχουμε είναι η έγκαιρη διάγνωση. Για το λόγο αυτό άλλωστε
όλα τα νεογέννητα υποβάλλονται σε ανιχνευτικό έλεγχο την τρίτη με πέμπτη
ημέρα από τη γέννηση τους, προκειμένου να προληφθεί ο νεογνικός
υποθυρεοειδισμός. Στη χώρα μας το πρόγραμμα αυτό εφαρμόζεται από το
1979. Επίσης, όλες οι έγκυες γυναίκες πρέπει να ελέγχουν τη θυρεοειδική
τους λειτουργία. Και φυσικά, άτομα με συμπτώματα ύποπτα για
υποθυρεοειδισμό και όσοι έχουν συγγενείς πάσχοντες από αυτοάνοση
θυρεοειδοπάθεια είναι απαραίτητο να ελέγχονται. Εν κατακλείδι, το μήνυμα
είναι ότι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την
ανάπτυξη αυτοάνοσου υποθυρεοειδισμού είναι η ύπαρξη στο συγγενικό
περιβάλλον ατόμων με αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια.
Όσοι επομένως θέλουν να προλάβουν την εκδήλωση της νόσου να επισκεφθούν τον ενδοκρινολόγο τους για περαιτέρω οδηγίες.

Γρηγόρης Ευφραιμίδης,
Ενδοκρινολόγος
iator.gr